werkt diversiteit? arbeidsintegratie en vertrouwen in een kleurrijke samenleving
Programmaleider: Prof. dr. K.I. van Oudenhoven (Rijksuniversiteit Groningen)
In Nederland en elders lijkt het nieuwe millennium gekenmerkt door een afname van sociale cohesie en tolerantie, en een toename van gevoelens van dreiging en onveiligheid. Een multiculturele samenleving is extra kwetsbaar voor een afname van gemeenschapszin. Zo verdwijnen of vervagen voor de autochtone meerderheid zekerheden over wat het betekent om Nederlander te zijn. Dit kan gevoelens van vervreemding oproepen en leiden tot druk op nieuwkomers om zich aan te passen. Tegelijkertijd voelen culturele minderheidsgroepen zich in de confrontatie met een nieuwe cultuur gemakkelijk ontkend in belangrijke aspecten van hun identiteit, zoals religieuze of culturele waarden. Het bevorderen van sociaal vertrouwen is in deze situatie heel belangrijk. Sociaal vertrouwen verwijst naar het vertrouwen in de samenleving als geheel en naar een gevoel erbij te horen. In dit onderzoeksprogramma onderzoeken we op welke manier het sociaal vertrouwen tussen (groepen) burgers bevorderd kan worden. Specifiek zijn we geïnteresseerd in de rol die arbeidsintegratie daarbij kan spelen.
Arbeidsintegratie lijkt een effectieve manier om mensen te laten integreren in de samenleving en om culturele verschillen te overbruggen. Door arbeidsintegratie komen verschillende culturele groepen in contact met elkaar, maken groepsleden kennis met unieke kenmerken van elkaars culturele achtergrond, en kunnen activiteiten ontstaan die het niveau van de eigen culturele groep overstijgen. Echter, arbeidsintegratie van allochtonen verloopt moeizaam in Nederland. Daarom is een belangrijke vraag welke factoren ervoor kunnen zorgen dat allochtonen aan het werk komen én blijven. Vanuit het accent van het programma op sociaal vertrouwen, besteden we vooral aandacht aan factoren die het gevoel van toebehoren en wederzijdse acceptatie bevorderen.
Het programma bestaat uit verschillende deelprojecten die zich onder andere richten op de volgende vragen:
- Is het inderdaad zo dat het hebben van werk het vertrouwen in de samenleving beïnvloedt, doordat mensen met werk zich meer met Nederland identificeren? Ligt dat anders voor hoge dan voor lage inkomensgroepen? Verschilt dit voor verschillende groepen allochtonen? En hoe zit dat met autochtonen?
- Welke rol spelen a priori verwachtingen ('Ze hebben daar gewoon iets tegen Moslims') en concrete ervaringen met in- en uitsluiting (bijvoorbeeld discriminatie, afwijzing bij sollicitatie) bij het ontstaan van vertrouwen in werkgevers en de bredere samenleving?
- Wat zijn kenmerken van een organisatie waarin zowel allochtonen als autochtonen het gevoel hebben dat ze erbij horen en gewaardeerd worden? En dragen deze inclusieve organisaties inderdaad bij tot gevoelens van vertrouwen in de samenleving?
We definiëren inclusieve organisaties aan de hand van het organisatieklimaat, identiteiten van medewerkers en de dagelijkse interactiepatronen. Ook brengen we in kaart welke 'hardere' kenmerken van organisaties, zoals werkstructuren, regels en procedures, en aanwezige competenties, gevoelens van inclusiviteit in organisaties ondersteunen.
- Wat valt er onder andere op basis van meta-analyse van eerdere studies, te zeggen over de effectiviteit van interventies die op dit moment door organisaties worden ingezet om effectieve arbeidsintegratie te bevorderen?
Samengevat beoogt het programma kennis te genereren over de factoren die bijdragen aan effectieve arbeidsintegratie om daarmee het sociaal vertrouwen in de samenleving te vergroten.