terug

Status:
Afgerond

Projectleider:
Prof. dr. G.J. Vonk
Universiteit van Amsterdam


Bijlage:

Samenvatting


Cross-border welfare state

Het onderzoek heeft betrekking op het spanningsveld tussen immigratie, sociale zekerheid en integratie. Steeds vaker wordt de vraag opgeworpen of een hoog niveau van collectieve voorzieningen onder een aanhoudende immigratiedruk gehandhaafd kan blijven. Tegelijkertijd wordt het socialezekerheidsstelsel ingezet om doeleinden van restrictief vreemdelingenbeleid te ondersteunen; zo wordt bijvoorbeeld, door hindernissen op te werpen voor de toegang tot het stelsel, gepoogd het eigen land minder aantrekkelijk te maken als immigratieland voor specifieke groepen. Daarnaast heeft immigratie een nauwe relatie met het integratievraagstuk. De samenleving wordt geconfronteerd met de nadelige gevolgen van een ongelijke sociaal-economische positie van (ex?)migrantenpopulaties en de autochtone bevolking. Een betere integratie van deze populaties is een belangrijke politieke doelstelling geworden. Ook hierbij speelt de sociale zekerheid een rol, zij het op paradoxale wijze. Enerzijds voorkomt het stelsel een verdere afkalving van inkomensposities. Anderzijds kan langdurige uitkeringsafhankelijkheid bij allochtonen het integratieproces juist weer in de weg staan.

Opereert de sociale zekerheid in het spanningsveld tussen immigratie- en integratiebeleid, tegelijkertijd ligt ook binnen het integratiebeleid zelf spanning besloten. Het integratie- en inburgeringsbeleid veronderstellen dat de migrant volwaardig deelgenoot wordt van het land van vestiging, terwijl migranten veelal dubbele loyaliteiten ontwikkelen met zowel het moeder- en gastland en de wens koesteren tussen beide landen te pendelen (transnationaliteit). De vraag rijst of het socialezekerheidsstelsel via open internationale grensnormen deze transnationaliteit zou moeten accommoderen, of dat het juist via strikte toepassing van het territorialiteitsbeginsel het permanente verblijf in het gastland zou moeten aanmoedigen.

In dit kluwen van tegenovergestelde bewegingen en belangen moeten de nationale en Europese wetgever -tegen de achtergrond van een onstuimig politiek decor- afwegingen en keuzes maken bij de vormgeving van de concrete rechtspositie van migranten in de sociale zekerheid. Het voorgestelde onderzoek heeft als doel betrouwbare en objectieve informatie aan te leveren waarmee bij deze afwegingen en keuzes rekening kan worden gehouden.

De doelstelling van het onderzoek is om voor afzonderlijke categorieën van migranten (zoals asielzoekers, illegalen, tijdelijke/permanente (arbeids)migranten), een model te ontwikkelen van stelselspecifieke, normatieve en beleidsmatige uitgangspunten die de toegangsvoorwaarden tot het stelsel van sociale zekerheid regarderen. Om tot die uitgangspunten te komen, richt het onderzoek zich op:

  • rechts- en systeemvergelijkende kennis van de toegangsvoorwaarden in afzonderlijke landen;
  • normatieve uitgangspunten die vanuit nationale en internationale juridische standaarden gedestilleerd kunnen worden;
  • percepties van sociale zekerheid en immigratie; en
  • inzicht in de samenhang tussen immigratiepolitiek, doelstellingen van socialezekerheidsbeleid en integratiebeleid.

Door gebruik te maken van deze verschillende bronnen krijgt het onderzoek naast een rechtsvergelijkend en juridisch-normatief karakter ook een bestuurskundige/beleidssociologische inslag.

Het onderzoek bestaat uit vijf promotieonderzoeken, twee empirische deelonderzoeken een postdoconderzoek en een afsluitend syntheseproject.