terug

Status:
Afgerond

Projectleider:
Prof. dr. K.P. Goudswaard
Universiteit Leiden


Bijlage:

Samenvatting


Hervorming sociale zekerheid

Het programma Hervorming sociale zekerheid beslaat twee hoofdthema’s: de invloed van Europa op de sociale zekerheid en de stelselwijziging sociale zekerheid.

In het eerste programma-onderdeel krijgt het sociaal beleid op EU-niveau volop de aandacht. De zogeheten ‘Lissabon Agenda’ (maart 2001) waarin een relatie wordt gelegd tussen stimulering van de kenniseconomie en versterking van de sociale samenhang illustreert dit. Hoewel de inrichting van het stelsel van sociale zekerheid op grond van het subsidiariteitsbeginsel nog steeds een nationale verantwoordelijkheid is, doet de Europese invloed zich steeds meer gelden door middel van juridische randvoorwaarden (richtlijnen) en afspraken in het kader van de open coördinatiemethode. Daarbij worden gemeenschappelijke doelstellingen bepaald en beleidsafspraken gemaakt. Er is sprake van zelfbinding en leereffecten, maar er zijn geen formele sanctiemogelijkheden. De open coördinatiemethode werd aanvankelijk alleen toegepast op het werkgelegenheidsbeleid, maar is uitgebreid naar het terrein van de pensioenen, de sociale uitsluiting en de modernisering van de sociale stelsels. De vraag is of thans de optimale dan wel gewenste mate van afstemming van het beleid ten aanzien van de stelsels van sociale zekerheid plaatsvindt, mede gelet op de voortschrijdende economische integratie en toenemende mobiliteit. Treedt er een verdergaande convergentie op van de nationale stelsels in de richting van een Europees sociaal stelsel? Of gaan de ontwikkelingen in de richting van schadelijke vormen van beleidsconcurrentie, waardoor beschermingsniveaus onder druk kunnen komen te staan (een race to the bottom)? In dit programma wordt de invloed van Europa op de nationale stelsels van sociale zekerheid verder uitgediept. Het programma bevat een theoretische analyse van het optimale besluitvormingsniveau ten aanzien van sociale zekerheid en een empirische analyse van de mate waarin de nationale stelsels van sociale zekerheid en het beleid van de lidstaten convergeren, met een toespitsing op Nederland.

Het programmaonderdeel stelselwijziging richt zich op de mogelijke gevolgen van de recente ingrepen in de sociale zekerheid voor de sociale cohesie binnen de samenleving. Door de wijzigingen in het stelsel van sociale zekerheid is overigens niet alleen maar sprake van minder solidariteit en sociale cohesie. Er ontstaan nieuwe vormen van sociale cohesie, maar niet voor alle groepen in dezelfde mate. Het is belangrijk om de effecten van eerdere stelselwijzigingen goed in kaart te brengen, mede met het oog op verdere veranderingen die worden voorzien.

Het stelsel van sociale zekerheid zal de komende jaren sterk worden beïnvloed door een aantal maatschappelijke en economische trends, waaronder de vergrijzing, de internationalisering en een toenemende heterogeniteit van de samenleving. Deze laatste ontwikkeling doet de behoefte ontstaan aan meer op individuen toegesneden arrangementen. Ook de grondslagen van het stelsel staan in toenemende mate ter discussie. Deze stelseldiscussie hangt nauw samen met het thema ‘levensloop’, dat de laatste jaren sterk in de aandacht is gekomen in het maatschappelijke en politiek debat. In dit programmaonderdeel worden zowel de gevolgen van reeds doorgevoerde hervormingen als van voorstellen voor verdere modernisering (levensloopregeling) geanalyseerd. Het programma bevat: een analyse van de effecten van veranderingen in het stelsel van sociale zekerheid op de sociale cohesie en in het bijzonder op de inkomensverdeling, alsmede een analyse van veranderingen in verantwoordelijkheden en risico’s in de sociale zekerheid.