terug

Status:
Lopend

Projectleider:
Prof. dr. C.C. van Baalen
Centrum voor Parlementaire Geschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen

Begindatum:
Januari 2015

Op zoek naar nieuw evenwicht. Een parlementaire geschiedenis van het socialezekerheidsstelsel, 1980-2014

Politici wordt regelmatig verweten geen oog te hebben voor de kosten van het socialezekerheidsstelsel en het misbruik dat er soms van gemaakt wordt. Karikaturen worden daarbij niet geschuwd. Zo schreef Pim Fortuyn in zijn boek De puinhopen van acht jaar Paars: ‘De verzorgingsstaat heeft tegen alle goede bedoelingen in een waar monster gebaard. Ze heeft mensen het recht gegeven zich te onttrekken aan het arbeidsproces door hen te voorzien van een inkomen, huisvesting, gezondheidszorg, tal van subsidies, zonder daar ook maar enige tegenprestatie voor te verlangen. Het is scheppen geworden, van de grote hoop, die in de beleving van de mensen van niemand is, dus van ons allemaal.’

In werkelijkheid werden al tijdens het kabinet-Den Uyl (1973-1977) de eerste voorstellen gedaan om de explosieve kosten en het misbruik van sociale voorzieningen tegen te gaan. Fundamentele hervormingen van sociale wet- en regelgeving bleven niettemin lange tijd uit. Pas in de jaren tachtig vonden de eerste belangrijke aanpassingen plaats en na het rapport van de parlementaire enquêtecommissie-Buurmeijer, dat eind 1993 verscheen, veranderde geleidelijk aan de organisatie en uitvoeringspraktijk van de sociale zekerheid.

Steevast liep de politieke spanning in Den Haag hoog op als geprobeerd werd (onderdelen van) het socialezekerheidsstelsel te hervormen of aan te passen. Wetsvoorstellen moesten soms schielijk worden ingetrokken als bleek dat er bij voorbaat geen steun was in het parlement. Vakbonden wisten herhaaldelijk tienduizenden mensen op de been te brengen om te protesteren tegen kabinetsvoornemens; verschillende politici en bewindslieden verslikten zich in hun ambitie de sociale zekerheid te hervormen en sommigen van hen werden zelfs gedwongen de politieke arena te verlaten.

Dit project richt zich op de parlementaire geschiedenis van de sociale zekerheid vanaf de jaren tachtig. Er zal aan de hand van drie soorten sociale wetten een analyse gegeven worden van de ontwikkeling van sociale wet- en regelgeving, te weten: de Werkloosheidswet en haar opvolgers (werknemersverzekering), de Algemene Bijstandswet en haar opvolgers (sociale voorziening), de Algemene Ouderdomswet en de Algemene Kinderbijslagwet (beide volksverzekeringen). Ook zal er aandacht zijn voor de uitvoeringspraktijk – voor zover deze aanleiding gaf tot veranderingen en aanpassingen. De aldus verkregen inzichten zullen bijdragen aan de discussie over de toekomst van de sociale zekerheid, aangezien de resultaten van dit project niet alleen hun weerslag zullen vinden in een proefschrift, artikelen en een online applicatie, maar ook in een policy paper met daarin concrete aanbevelingen voor politici en beleidsmakers.