terug

Status:
Afgerond

Projectleider:
Prof. dr. C.A. de Kam
Rijksuniversiteit Groningen


Sociale zekerheid in 2025

Demografische ontwikkelingen, veranderende opvattingen over de verzorgingsstaat en toenemende globalisering zijn factoren die de sociale zekerheid nu en in de toekomst zullen beïnvloeden. Hoe zal die sociale zekerheid er op middellange termijn uitzien? Welke vorm en inhoud kan daaraan gegeven worden? Om deze discussie te kunnen voeren, is het nodig om greep te krijgen op de sociale zekerheid als geheel.

Dit langlopende onderzoeksprogramma kent drie inhoudelijke deelprogramma’s die elk een onderdeel van sociale zekerheid bestuderen. Het vierde deelprogramma omvat een synthese, voor een groot deel gebaseerd op de resultaten afkomstig uit de drie deelprogramma’s.

Deelprogramma 1
Individuele risico’s – collectieve regeling
prof. dr. N.M. van Gestel, Radboud Universiteit Nijmegen
De centrale vraag van het eerste deelprogramma luidt: ‘Welke risico’s kan de burger vermijden en welke dient hij of zij te aanvaarden? Welke onderdelen daarvan moeten of kunnen collectief geregeld worden en welke dienen als individuele keuzes te worden aangemerkt?’ Doel van dit deelprogramma is om nauwkeurig inzicht te verkrijgen in de behoeften en mogelijkheden van individuele en collectieve verantwoordelijkheden in de toekomstige sociale zekerheid. Fundamentele beschouwing van de grondslagen voor individuele en collectieve verantwoordelijkheid en praktische deelstudies naar de ervaringen met – en de consequenties van – vernieuwingen in de balans tussen individuele en collectieve verantwoordelijkheden zullen tot dit inzicht moeten leiden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van internationale vergelijking, beschikbare scenario’s in de literatuur, onderzoek naar gezondheidsmanagement in arbeidsorganisaties, naar mobiliteitsnetwerken van werkgevers, naar innovatieve re-integratiemethoden en naar alternatieve pensioenarrangementen van bijvoorbeeld zzp’ers.

Deelprogramma 2
Demografische ontwikkelingen, ontgroening en vergrijzing
prof. dr. P.A. Dykstra, Erasmus Universiteit Rotterdam
De centrale vraagstelling van dit deelprogramma luidt ‘Wat zijn de gevolgen voor de sociale zekerheid van demografische ontwikkelingen als ontgroening en vergrijzing?’ Binnen deze vraagstelling zal aandacht worden besteed aan de mate waarin verhoging van arbeidsparticipatie mogelijk is om daarmee het draagvlak voor sociale zekerheid te vergroten en het beroep daarop te verminderen. Ook komt het (gewenste) aanbod aan private en publieke voorzieningen en arrangementen om verhoging van participatie te bewerkstelligen aan bod evenals en de hiermee samenhangende kosten en baten. Het onderzoek zal zich richten op twee centrale doelgroepen, te weten vrouwen en mensen vanaf vijftig jaar, waarbij de geformuleerde vraagstellingen zowel vanuit micro/meso- als macroperspectief zullen worden beantwoord. Aan dit deelprogramma zijn zeven deelstudies gekoppeld die elk een deel van de geformuleerde vraagstelling voor hun rekening nemen. Twee van deze deelstudies omvatten een landenvergelijking. Het onderzoek binnen dit deelprogramma wordt uitgevoerd in samenwerking met de Universiteit Utrecht.

Deelprogramma 3
Globalisering en sociale zekerheid
prof. dr. E.R. Engelen, Universiteit van Amsterdam
Dit deelprogramma moet antwoord geven op de vraag ‘Wat zijn de gevolgen van toenemende wereldwijde interactie voor de sociale zekerheid?’ Nationale verzorgingsarrangementen passen steeds minder bij een wereld met grensoverschrijdende mobiliteit van mensen en kapitaal. Via twee deelstudies zal worden onderzocht welke realistische scenario’s er op basis van bestaande projecties kunnen worden gemaakt over de omvang van grensoverschrijdende migratie en kapitaalverkeer van en naar Nederland. In aansluiting hierop wordt een inschatting gemaakt van de wijze waarop deze scenario’s de (sociale) verzekeringsfunctie van de Nederlandse verzorgingsstaat onder druk zetten en wat hiervan de gevolgen zijn. Uiteindelijk dient met dit deelprogramma inzicht verkregen te worden in de toekomstige mobiliteit van mensen, ondernemingen en kapitaal en op welke wijze bestaande arrangementen hierdoor onder druk komen te staan.

Ook worden nieuwe, empirisch geïnformeerde beleidsalternatieven aangedragen die op moreel, ethisch, prudentieel en realistisch gehalte geëvalueerd worden.

Deelprogramma 4
Synthese
prof. dr. C.A. de Kam, Rijksuniversiteit Groningen
Het programma wordt afgerond met een synthetische studie. In die studie wordt een schets gegeven van de Nederlandse sociale zekerheid in 2025, inclusief een aanduiding van de dilemma’s en keuzen die ons tot 2025 staan te wachten. De synthese maakt gebruik van de resultaten afkomstig uit de drie voornoemde deelprogramma’s. Daarnaast zijn relevante resultaten van andere onderzoeksprogramma’s van Instituut Gak beschikbaar evenals data, literatuur en inzichten van elders. Over het eindresultaat wordt een brede discussie georganiseerd met als doel een bijdrage te leveren aan het publieke debat inzake de toekomstige sociale zekerheid.