Terug naar blogs
PGAP: laagdrempelige methode om arbeidsparticipatie van zieke werknemers te stimuleren
Belemmerende gedachten en overtuigingen, zoals negatieve verwachtingen, angst en catastroferende gedachten, kunnen een negatieve invloed hebben op de werkparticipatie van mensen met een chronische ziekte. Dat bleek in 2021 uit het promotieonderzoek van Mariska de Wit, onderzoeker bij het Amsterdam UMC. In het verlengde van haar promotietraject besloot De Wit een succesvolle Canadese interventie, die terugkeer naar werk bevordert, te vertalen naar de Nederlandse context. Met steun van Instituut Gak onderzocht ze in de studie ‘Het effect van het Progressive Goal Attainment Program (PGAP) op cognities en percepties en op de werkparticipatie van chronisch zieken in Nederland’, de effectiviteit en haalbaarheid van deze interventie in Nederland. De artikelen over het effect van PGAP en de haalbaarheid zijn ingediend voor publicatie.
Dr. Michael Sullivan, de Canadese ontwikkelaar van PGAP, reageerde enthousiast toen dr. Mariska de Wit, postdoc-onderzoeker bij de afdeling Public and Occupational Health van het Amsterdam UMC, voorstelde zijn interventie naar het Nederlands en de Nederlandse context te vertalen en de effectiviteit in de Nederlandse situatie te onderzoeken. In Canada wordt PGAP al geruime tijd ingezet om chronisch zieke werknemers weer geheel of gedeeltelijk in hun werk terug te laten keren. Sleutel is om hun belemmerende gedachten en overtuigingen over hun ziektesituatie te keren. In wekelijkse sessies met een PGAP-coach worden mensen gedurende tien weken gestimuleerd structuur in hun dag aan te brengen, activiteiten te ondernemen, voldoende te bewegen en een gezonde leefstijl aan te houden. Ook contact onderhouden met collega’s of leidinggevenden is onderdeel van de training. Inmiddels is de interventie ook in de VS, Zuid-Afrika, Australië en Ierland ingezet.
Mensen tot veel meer in staat
Door betere behandelingen, een hogere levensverwachting en een hogere pensioenleeftijd neemt het aantal mensen in de werkzame leeftijd met chronische gezondheidsproblemen toe. Negatieve gedachten over gezondheidsproblemen kunnen leiden tot een vertraagd herstel, langere duur van het ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Veel chronisch zieke werknemers hebben volgens Mariska de Wit negatieve gedachten en overtuigingen die de terugkeer naar werk kunnen belemmeren. “In ons project gaat het om werknemers die vanwege langdurige mentale of fysieke klachten gedeeltelijk of volledig verzuimen. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een depressie, burn out, chronische pijn aan het bewegingsapparaat of kanker. Ze kunnen bang zijn om terug te keren naar werk uit angst dat de klachten zullen verergeren, ze kunnen denken dat het niet meer gaat lukken om terug te keren of denken dat hun klachten nooit meer overgaan. Dat kunnen allemaal belemmerende gedachten en overtuigingen zijn. Het is natuurlijk heel persoonlijk wat iemand kan, maar uit ons onderzoek blijkt dat mensen soms tot veel meer in staat zijn dan ze denken.”
Praktijkondersteuner opgeleid tot PGAP-coach
De Wit vertaalde samen met collega’s PGAP naar het Nederlands en de Nederlandse context. “Het was wel grappig dat in Canada activiteiten als sneeuwschuiven, sneeuwscooteren, jagen of ijshockey in het programma worden geadviseerd als dagelijkse activiteiten die mensen weer kunnen oppakken. Wij hebben dat vertaald naar meer Nederlandse activiteiten, zoals fietsen.” Vervolgens werden zeven praktijkondersteuners van bedrijfsartsen bij een arbodienst (Zorg van de Zaak) vanuit Canada opgeleid tot PGAP-coach. In totaal hebben zij negentien werknemers die volledig of gedeeltelijk uitgevallen waren op het werk door gezondheidsklachten, op vrijwillige basis de PGAP- interventie aangeboden. Een controlegroep van negentien chronisch zieke werknemers volgde de standaardbegeleiding. Allen hadden betaald werk en waren tussen de 18 en 65 jaar oud, minimaal drie weken ziek of drie of meer keer per jaar ziek. Op basis van vragenlijsten moesten de deelnemers minimaal één gedachte of overtuiging hebben die deelname aan het werk kon beperken.
Behalve het onderzoek naar de effecten van belemmerende gedachten en overtuigingen op de werkparticipatie is in een tweede studie via interviews de haalbaarheid van het inzetten van PGAP in Nederland onderzocht.
PGAP-programma
Het traject van de deelnemers bestond uit een introductievideo, een werkboek en tien wekelijkse onlinesessies met een PGAP-coach van Zorg van de Zaak. Het stimuleren van een dagstructuur, het plannen van sociale activiteiten, beweging, gezonde leefstijl en het bijhouden van een dagboek stonden centraal. Ook werden mensen aangemoedigd om contact te houden met collega’s en leidinggevenden. Wekelijks besprak de PGAP-coach met de werknemer hoe het was gegaan en wat er op de planning stond voor de volgende week.
De Wit: “Uit mijn promotieonderzoek was al gebleken dat gedachten heel bepalend kunnen zijn over hoe mensen zich voelen en hoe actief te zijn. PGAP is erop gericht mensen positiever naar hun situatie te laten kijken. Ze te laten inzien dat ze meer kunnen dan ze denken.”
Mentale gezondheid verbeterd
Direct na afloop van de tien sessies zag De Wit dat deelnemers minder angsten en depressieve symptomen ervoeren en een betere mentale gezondheid hadden dan de controlegroep. “In de drie maanden daarna werden die effecten wel minder. Wat echt winst was, is dat de vermoeidheid van mensen blijvend sterk afnam door PGAP”, vertelt ze. Omdat de Nederlandse onderzoekers het protocol van de Canadese interventie hebben gevolgd, was er geen terugkomsessie. “Dat is echter wel een van onze aanbevelingen. Om nog eens te vragen hoe het met deelnemers gaat en of ze extra ondersteuning nodig hebben. In de interviews gaven mensen aan hier behoefte aan te hebben.”
Ten aanzien van het gewerkte aantal uren dat mensen opbouwden tijdens het PGAP-traject zag De Wit geen significante verschillen met de controlegroep. “Deelnemers van PGAP werkten na afloop wat meer uren, maar de onderzoeksgroep is te klein om daar conclusies uit te trekken. Het zou mooi zijn als we dit onderzoek veel grootschaliger zouden kunnen doen en mensen veel langer zouden kunnen volgen. We willen hier ook meer arbodiensten binnen Nederland bij betrekken.”
Snelle interventie breed invoeren
PGAP-deelnemers en PGAP-coaches gaven in de interviews aan heel tevreden te zijn over het programma en het zeker haalbaar te vinden om het breed in Nederland door arbodiensten in te laten zetten. Volgens de coaches is PGAP een laagdrempelige interventie. “Mensen kunnen snel ondersteuning krijgen en hoeven niet maandenlang op een wachtlijst voor bijvoorbeeld een psycholoog”, legt De Wit uit. “Tijdens een webinar die we hebben georganiseerd voor alle bedrijfsartsen en praktijkondersteuners bleek veel enthousiasme. Ook tijdens het symposium, waar we in 2024 de onderzoeksresultaten presenteerden, waren de reacties positief. Al het materiaal ligt er nu. Het zou mooi zijn als steeds meer arbodiensten praktijkondersteuners gaan opleiden tot PGAP-coach en de methode breed wordt ingezet. Het is een goede interventie om werkparticipatie van werknemers met chronische gezondheidsproblemen te stimuleren.”
Tekst: Pien Heuts
Meer informatie
https://www.instituutgak.nl/onderzoek/kennisbank/eindsymposium-pgap-project/
